Yazı Detayı
18 Mart 2019 - Pazartesi 17:10 Bu yazı 542 kez okundu
 
TÜRKİYE'DE TARIMSAL KALKINMA KOOPERATİFLERİ
Mithat Direk
 
 

Dünyada yaşamın devamı için gıda, temel bir ihtiyaçtır. Gıda güvenliği ve güvencesi toplumlarda refahın temel bileşenleridir. Gıdaların ana kaynağı olan tarım sektöründe, ekolojik dengeyle uyumlu ekonomik üretim hedeflenmektedir.  Bitkisel ve hayvansal üretiminin rekabet edilebilir olması bilimsel altyapısı olan planlamalarla sürdürülebilir. Gıda üreticisi çiftçilerin örgütlülüğünün artırılması onların teknoloji kullanma becerisini yükseltmektedir. Türkiye’de tarımsal üretim faaliyetlerinin giderek gelişmesi ile birlikte kullanılan girdiler de artmış ve çeşitlilik göstermiştir. Çiftçiler tek başlarına bu kadar fazla ve çeşitli girdileri sağlama konusunda yetersiz kalmışlardır. Düzenli ve yeterli girdi sağlamanın en temel ve etkin yolu örgütlenmedir. Bu konuda en büyük örgütlenme yolu ise 4.sektör olarak da adlandırılan kooperatifçiliktir.

Dünyada olduğu gibi Türkiye’de de en verimli ve etkin örgütlenme modeli olan kooperatifçiliğin kırsal alanda geliştirilmesi ve burada yaşayan halkın bu yolla gelir ve yaşam düzeyinin iyileştirilmesi büyük önem arz etmektedir.  Zira kooperatifçiliğin temel felsefesinde birlikte yükselmek vardır. Tarımsal faaliyetlerin gelişmesi ile ülkenin tarımsal ürünlere olan ihtiyacı karşılanmakta, sanayi sektörüne hammadde sağlanmakta, sanayi ürünlerine pazar oluşturulmakta, istihdam ve milli gelire katkı sağlanmaktadır. Bu yönü ile tarım her ülke için vazgeçilmez bir üretim faaliyetidir. Tarımsal faaliyetler kırsal alanlarda yapılmakta, buradan şehir ve endüstri merkezlerine taşınmaktadır. Kırsal alan sınırlılıkları olan ve kolayca birçok girdi ve malzemeye ulaşılabilen alanlar değildir. Bu nedenle burada yardımlaşma, işbirliği yapma, birlikte çalışma gibi kavramlar hayat bulmuştur. Kooperatifçilik de kırsal alan felsefesine tıpa tıp benzer bir yapıya sahip olduğundan, kooperatif uygulamalarının başarıyla yapılabileceği alanlar meydana getirmektedir. Burada bulunan kooperatiflerin ortak sayısı ve yararlanıcıları devlet için önemli bir konu olmaktadır. Türkiye’de tarımsal kaynaklı kooperatiflerin sayısı (Tarımsal Kalkınma, Sulama, Tarım Kredi, Pancar Ekicileri, Tarım Satış, Su Ürünleri, Tütün Tarım Satış, vb.) sayısı 13,.383 adet olup, bu kooperatiflerin yaklaşık 4.,5 milyon ortağı bulunmaktadır [1]. Tarım alanında faaliyet gösteren bu kooperatiflerin dünyadaki durumuna bakıldığında, Uluslararası Kooperatifler Birliği (The International Cooperative Alliance-ICA) tarafından derlenen bilgilere göre bazı ülkelerde kooperatifler milli hasılanın %3 ile %10 arasında bir paya sahiptir. ICA tarafından verilen bilgilere göre Dünyada toplamda 300 kooperatif birliğinin cirosu 2016 yılında iki trilyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Elde edilen bu rakam dünyadaki dokuz büyük ülke ekonominin toplam yurtiçi hasılası ile denktir [2]. Dünyada böylesine aktif gelişme gösteren kooperatifçiliğin Türkiye’deki durumu çok iyi değildir. Oysa kooperatiflerin sürdürülebilir iş modeli olmanın yanında, ekonomileri güçlendirme, insanlara sorumluluk kazandırma gibi faydaları ile birlikte, katılımcılık yönü de bulunmaktadır. Bu yönüyle kooperatifler ortaklarına ve faaliyette bulunduğu yöreye sağlamış olduğu ekonomik ve sosyal katkılar çerçevesinde çok faydalı örgütlerdir. Kooperatiflerin en önemli özelliklerinden bir tanesi, tek başına elde edilmesi zor olan faaliyetlerin elbirliği ile yapılabilmesine olanak sağlamasıdır.

Kooperatifler bir takım temel değer ve ilkeler çerçevesinde kurulur ve faaliyetlerini yerine getirirken de bir takım temel ilkelere göre hareket ederler. Uluslararası Kooperatifler Birliği tarafından kabul edilen ilkeler şu şekilde sıralanmaktadır [3].

Aleni Ortaklılık ve Gönüllülük: Kooperatifler yapısı itibariyle dil, din, ırk, sosyal yapı, siyasi düşünce gözetmeden hizmet ve sorumluluğu kabul eden tüm bireylere açık kurumlardır.

Demokratiklik ve Ortakların Kontrolü: Kooperatifler demokratik yapı çerçevesinde ortakları ile karar alma, politikaları belirleme ve kararları kontrol eden kuruluşlardır. Cinsiyet farkı gözetilmeden seçilmiş olanların tümü, ortaklarına karşı sorumluluk bilinci çerçevesinde hareket ederler.

Ortakların Ekonomik Katılımları: Kooperatif ortakları kuruluşun sermayesine eşit oranda katılıp, bu sermayeyi kontrol etme yetkileri bulunmaktadır.

Özerklik ve Bağımsızlık: Kooperatifler üyeleri tarafından kendilerini kontrol edebilen yardımlaşma kurumlardır.

Eğitim ve Bilgilendirme: Kooperatifler özellikle de toplumdaki kanaat önderi ve gençleri fayda ve iş birliği hakkında bilgilendirme amacı taşımaktadır. Ayrıca kooperatifler temsilci, ortak, çalışanlarına kooperatifin gelişmesi için eğitim programları düzenler.

Diğer Kooperatiflerle İş Birliği: Kooperatifler etkin şekilde faaliyetlerini yürütebilmek için uluslararası, ulusal, yerel ve bölgesel kuruluşlar aracılığı ile birlikte çalışıp, kooperatifçiliğin gelişmesi için faaliyet gösterirler.

Toplum Adına Çalışma: Kooperatifler belirlenen politikalar çerçevesinde sürdürülebilir kalkınma sağlayabilmek için faaliyet gösterirler. Kooperatifler için belirlenen kurallar adalet ve eşitlik ilkesi çerçevesinde yürütülmektedir.

Sıralanan bu ilkelerin Türkiye’de bulunan kooperatiflerde ne düzeyde uygulandığı tartışmaya açık bir konudur. En başta gelen eğitim ve bilgilendirme kavramlarının gizlendiği ve toplum çıkarlarına göre hareket etmesi gereken kooperatiflerin, yönetim kademesinde olanların menfaatlerine uygun çalıştırıldığı görülmektedir. Hal böyle olunca kooperatiflerden beklenen yararların tam olarak sağlandığı söylenemez. Öncelikle kooperatifçilik ilkelerinin ortaklara benimsetilmesi ve buna göre çalışma yürütülmesi gerçekleşmelidir. Ortaklar kooperatif kaynaklarının gerçekte kendi kaynakları olduğunu bilmeli, yapılan yanlış uygulamaların kendi varlıklarından meydana geldiğini tam olarak algılamalıdır. Kooperatiflerde sorunların başında yönetim kademesinde bulunan kimselerin bu konuda duyarlı olmaması yanı sıra ortakların da ilgisiz davranmaları gelmektedir…

 

Kaynaklar

[1] Anonim, 2012, Türkiye Kooperatifçilik Stratejisi ve Eylem Planı 2012-2016, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü, Ankara.

[2] Anonymous, 2017, Annuel Report – 2016, ICA, https://ica.coop/sites/default/files/basic-page-attachments/enannual-report2016final-1599142437.pdf, [Ziyaret Tarihi: 30 Mayıs 2018].

[3] Anonymous, 2018, Cooperatives, International Labour Organization, http://www.ilo.org/global/topics/cooperatives/lang--en/index.htm, [Ziyaret Tarihi: 30 Mayıs 2018].

 
Etiketler: TÜRKİYE'DE, TARIMSAL, KALKINMA, KOOPERATİFLERİ,
Yorumlar
Haber Yazılımı