Yazı Detayı
04 Şubat 2019 - Pazartesi 09:56 Bu yazı 4714 kez okundu
 
KOYUNLARDA TOPALLIK
Tahir Yavuz
 
 

Koyunlarda topallığa sebep olan hastalıkları önce sıralayalım, sonra da tek tek ele alalım.

Tüylüce, Tırnaklar arasında doku oluşumu (Çilek hastalığı), Eklem yangıları, Beyaz Çizgi apsesi,
Tırnak Çürüğü (Piyeten = Interdigital Dermatitis), Tırnakta çamur birikmesi, Şap hastalığı,
Taban ayrılması (tırnak ayrılması), Doğmasal anomaliler, Mastitis, Laminitis, Mavi Dil
hastalığı, Agalaksi.


Topallayan, sürüden ayrı kalan, sürünün arkasında kalan koyunlar olduğunda akla yukarıdaki
hastalıklar gelmeli, oradan yola çıkarak asıl hastalık bulunmalıdır.


Bunun için öncelikle iyi bir gözlem gerekir. Sonraki safhada ise doğru teşhis konularak uygun
tedavi girişimleri yapılır. Erken teşhis her zaman başarıyı getirir.


Tüylüce iki tırnak arasındaki anatomik boşluğun yangılanmasıdır. Çok ağrılı bir durum ortaya
çıkar. Anızda yayılma, dikenli, taşlık araziler hazırlayıcı sebep olabilir. Adı geçen bölgede
yapılacak cerrahi müdahale ve antibiyotiklerle tedavi edilir.


Tırnaklar arasında, çoğunlukla çilek benzeri doku oluşumu topallığa neden olur. Çok ağrılı,
kanamalı bir sorun olup, yangı gidericiler ile tedavi edilmeye çalışılır.


Eklem yangıları koyunlarda başlıca topallık sebebidir. Lokal tedaviye ek olarak genel
antibiyotik ve yangı gidericilerin verilmesi ile tedavi edilebilir. Meme yangısı, eklem yangısı ve
göz yangısı ile kombine Agalaksi hastalığını da göz ardı etmemek gerekir. Agalakside eklem
yangısının yalnız olmadığını bilerek, ayırıcı tanıya gitmek yerinde olur. Agalaksi koruyucu aşısı
olan bir hastalık olup, antibiyotikler ile de tedavi şansı vardır.

 

Beyaz çizgi apsesi aniden ortaya çıkan, şiddetli topallığa sebep olan bir durumdur. Koyunların
yayıldığı bölgedeki dikenler, kesici delici objeler bu hastalığın ortaya çıkmasında hazırlayıcı rol
oynarlar. Kötü kokulu yangılı bir hal alan tırnak bölgesel ve genel olarak antibiyotiklerle
tedavi edilir.


Koyunların en büyük topallık sorunu Piyeten, ayak çürüğü veya tırnak arası derideki yangı
(İnterdigital Dermatitis) denilen hastalıktır. Etkeni Dichelobacter nodosus adı verilen bir
mikroorganizmadır. Çok bulaşıcıdır. Nemli yerlerde hızla yayılır. Sürülerde çok uğraştırıcı,
yıldırıcı bir hastalık olup, yurtdışında aşısı mevcuttur. Başlıca koruyucu hekimlik kuru ve temiz
barınaklardır. Aşırı kalabalık, ıslak zeminli ağıllarda tırnak çürüğü sürüde sürekli bir yıkıma
sebep olur. Antibiyotiklerle tedavi denenebilir. Fakat çoğunlukla başarılı olmaz. Koşulları
düzeltmek şarttır. Hayvanlar sağlıklıyken tırnak düzeltme yapılması, fakat hastalık sürerken
tırnak kesimi yapılmaması önerilir. Ayak banyolarından yarar umulur.


Uygun dozda, kuru havada, formalin, çinko sülfat, bakır sülfat gibi ilaçların uygun oranda
kullanımıyla yapılan ayak banyoları yararlı olur. Banyodan çıkan koyunlar kuru bir yerde
bekletilmelidir. Hastalıkla mücadelelerin genel şeması şöyle özetlenebilir; mümkünse
aşılama, karantina, sürüden çıkarma, barınak hijyeni ve tedavi.


Tırnakta toprak, dışkı ve çamurun birikerek topak halini alması da topallığa sebep olur. İyi bir
gözlem ile fark edildiğinde derhal temizlenmelidir. Fark edilip topaklar uzaklaştırılmadığında
sorun büyür. Yukarıda sözü edilen tırnak çürüğüne kadar ilerleyebilir. Yağışlı havalar
hazırlayıcı faktör olup, önlemi kuru ve temiz zeminlerdir.


Taban ayrılması tırnak tabanında aniden oluşan bir problemdir. Şiddetli topallığa yol açar.
Erken fark edilirse uygun çözüm bulunur.


Laminitis tırnağın içindeki canlı dokunun yangısıdır. Çoğunlukla yemleme hatalarına bağlı
olarak ortaya çıkar. Arpalama adıyla özetlenebilir. Aşırı, yüksek miktarda taneli yemlerin
aniden alınması sonucu ayaklarda oluşan yangı topallığa sebep olur. Ani yem değişiklikleri ya
da vücudun başka yerlerinde oluşan Mastitis, Pneumoni (zatürre) gibi hastalıklarda oluşan
toksinlerin tırnak dokusuna taşınmasıyla aynı sorun ortaya çıkabilir.


Koyunlarda Laminitis topallıklarında diş gıcırdatma belirgin haldedir. İlk önce mikrobik
olmayan sorun, daha sonraki safhalarda mikroorganizmaların da işe karışmasıyla daha kötü
bir hal alabilir.

 

Şap hastalığı, Mastitis ve Mavi Dil hastalığı da topallık sebepleri arasında sayılır. Fakat bu
hastalıklarda diğer belirtiler de söz konusudur. Tetanoz hastalığını da akılda tutmak gerekir.
Diğer tipik tetanoz belirtileriyle birlikte topallık gözlenebilir. O yüzden topallık diğer
belirtilerle birlikte değerlendirilerek hastalığın tümü yönünden ele alınır.


Bilim insanları tırnak hastalıklarında genetik yatkınlığı konusunu da incelemişlerdir. Örneğin;
taban ayrılması, beyaz çizgi apsesi gibi sorunlarda genetik yatkınlık olduğunu, özellikle
Merinos ırkı koyunlarda bu sorunların daha çok görüldüğünü bildiren yazarlar vardır. Fakat
hastalık yapma yönünden çevre koşullarının etkisi hepsinin üzerindedir. Örneğin; genetik
yatkınlığın etkisi yüzde 10-20, çevrenin etkisi ise yüzde 80-90 oranındadır.


Topallıklarda aşısı olan hastalıklara karşı aşı ile önlem alınır. Genel olarak erken teşhis, erken
müdahale, kuru ve temiz ortamlar, kalabalık olmayan ağıllar, hazırlayıcı sebeplerin olmadığı
otlama alanları başlıca önlemlerdir. Ek olarak tırnağı dayanıklı kılacak katkıların yemlere
katılması, bunların içinde Çinko bulundurulması, yemleme hatalarının önlenmesi yapılması
gerekenler arasında sayılabilir.


Tedavide başta antibiyotikler olmak üzere birçok ilaç kullanılsa ve yarar görülse bile, ilk
yapılması gereken koşulların düzeltilmesidir.

 

 
Etiketler: KOYUNLARDA, TOPALLIK,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
06 Temmuz 2020
NEOSPORA
48 Okunma.
27 Mayıs 2020
İNEKLERDE ÖKSÜRÜK
1516 Okunma.
22 Mayıs 2020
EKLEM YASTIĞI
325 Okunma.
27 Nisan 2020
ZAYIF KOYUN
202 Okunma.
13 Nisan 2020
CİĞERİNE KAÇTI
172 Okunma.
24 Şubat 2020
ÇİFTLİK HAYVANLARINDA İÇ PARAZİTLERLE MÜCADELE
412 Okunma.
17 Şubat 2020
KUZULARDA BAKIR EKSİKLİĞİ
2163 Okunma.
27 Ocak 2020
İŞKEMBEDEKİ YABANCI CİSİMLER
271 Okunma.
20 Ocak 2020
UZUN SÜRELİ ANTİBİYOTİK KULLANIMI
264 Okunma.
23 Aralık 2019
KUZULAR ÖLMESİN
917 Okunma.
16 Aralık 2019
TÜRKİYE’DE HAYVANCILIĞIN SON 40 YILI
245 Okunma.
18 Kasım 2019
SÜT SIĞIRCILIĞI İŞLETMELERİNDE HAYVAN REFAHI
231 Okunma.
04 Kasım 2019
KOYUNLARDA FLUSHİNG
2750 Okunma.
31 Ekim 2019
GÜNEŞ IŞIĞINA DUYARLILIK
365 Okunma.
22 Ekim 2019
BUZAĞILAR RİSK ALTINDA
305 Okunma.
02 Ekim 2019
BİYOGÜVENLİK
372 Okunma.
25 Eylül 2019
4H
417 Okunma.
02 Eylül 2019
BOĞA SEKTÖRÜNDE YENİ GENETİK İNDEKSLER:
359 Okunma.
19 Ağustos 2019
SARIYA BOYANMIŞ BUZAĞILAR
424 Okunma.
05 Ağustos 2019
KOYUN-KEÇİ VEBASI
845 Okunma.
22 Temmuz 2019
CAE
572 Okunma.
18 Temmuz 2019
CILIZ KUZULAR
703 Okunma.
02 Temmuz 2019
SÜT TAŞI
1173 Okunma.
25 Haziran 2019
ISLAK AĞIZLI KUZULAR
1391 Okunma.
17 Haziran 2019
BEYAZ KARACİĞER
783 Okunma.
10 Haziran 2019
İNEKLERDE SİNİRSEL BOZUKLUKLAR
2102 Okunma.
31 Mayıs 2019
İNEKLERİN MEMELERİNDE YARA
1563 Okunma.
27 Mayıs 2019
BUZAĞILARDA GÖBEK ŞİŞLİĞİ
416 Okunma.
23 Mayıs 2019
MASTİTİS VE İNSAN
985 Okunma.
13 Mayıs 2019
KEÇİLERDE MASTİTİS
2340 Okunma.
29 Nisan 2019
İNEKLER ZAYIFLARSA
1988 Okunma.
22 Nisan 2019
ÜLKEMİZDEKİ ETÇİ KOYUN IRKLARI
5293 Okunma.
15 Nisan 2019
ETÇİ KOYUN IRKLARI
14468 Okunma.
08 Nisan 2019
KEÇİLER ZAYIFLIYORSA
608 Okunma.
01 Nisan 2019
AĞIZ SÜTÜ
634 Okunma.
18 Mart 2019
KOYUN VE KUZULARDA SİNİRSEL HASTALIKLAR
3672 Okunma.
11 Mart 2019
KOYUNLAR NEDEN DÜŞÜK YAPAR
1968 Okunma.
26 Şubat 2019
HAYVANCILIKTA PROFESYONELLİK
731 Okunma.
21 Şubat 2019
KURALLARA UYMALIYIZ
537 Okunma.
11 Şubat 2019
KUZULARDA TOPALLIK
1471 Okunma.
30 Ocak 2019
HAYVANLARDA TOKSOPLAZMOZ
1090 Okunma.
17 Ocak 2019
BUZAĞILARDA SU ZEHİRLENMESİ
959 Okunma.
07 Ocak 2019
ODUN DİL, YUMRU ÇENE
5703 Okunma.
28 Aralık 2018
İneklerde Böbrek Yangısı
1852 Okunma.
Haber Yazılımı