Yazı Detayı
10 Haziran 2019 - Pazartesi 11:09 Bu yazı 750 kez okundu
 
İNEKLERDE SİNİRSEL BOZUKLUKLAR
Tahir Yavuz
 
 

İneklerde beyin ve omuriliği etkileyen bazı hastalıklar sinirsel belirtilerle kendini gösterir. İneklerin sinirsel belirti göstermesine sebep olan çok sayıda hastalık söz konusudur.

Tüm dünyada sinirsel belirtilerle ortaya çıkan en önemli hastalık Kuduz’dur. İngiltere ve bazı ülkelerde de sinirsel belirtiler ilk önce deli inek (BSE) hastalığını akla getirir. Ancak; karşımıza sinirsel belirtilerle çıkan hastalıklar, ne yazık ki, bu iki hastalık ile sınırlı değil.

Öncelikle sinirsel belirtilerin neler olduğuna bir göz atalım; kas seğirmeleri, titreme, boynun geriye doğru kasılması, diş gıcırdatma, koordinasyon bozukluğu, koma hali, felç, yatar pozisyon, ışığa ve dokunmaya karşı aşırı duyarlılık, hırçın davranışlar, çene kilitlenmesi, arka ayakların tutmaması, körlük, şaşılık, kasılmalar, yutma güçlüğü, aşırı salya. Bu belirtiler hastalığa göre değişebilir ve hastalığın diğer belirtileriyle birlikte görülebilir.

Beyin, beyin zarı ve omuriliği etkileyen sinirsel belirtilerle ortaya çıkan hastalıkların sebepleri çok değişiktir. Sebepler arasında bakteri, virüs, mantar, protozoa, riketsiya, parazit gibi etkenlerle birlikte kimyasal etkenler de sayılabilir. Besleme ile ilgili etkenleri de unutmamak gerekir.

Akla gelen 3 önemli hastalık; TEME, Listeriosis ve PEM (CCN)’dir. TEME (Thromboembolic meningoencephalitis) Haemophilus (Histophilus) somnus tarafından oluşturulur. Listeriosis beyne yerleşen bakteri olup, çoğunlukla bozuk silaj verilen hayvanlarda ortaya çıkar.

PEM (Polioencephalomalacia, CCN= Cerebrocortical necrosis) iki önemli sebepten dolayı meydana gelen bir hastalıktır. Birinci sebep thiaminase enzimi içeren ve thiamini (B1 vitamini) yıkımlayan bitkiler yenmesidir. Süpürge çiçeği, at kuyruğu otu, eğrelti otu ve Japon süpürgesi gibi bitkiler thiaminase enzimi içeren bitkilerdir.

İkinci sebep Kükürt (sülfür) fazlalığıdır. Hayvanların yedikleriyle içtiklerinin toplamında yüksek kükürt içeriği söz konusu ise beyinde hasarlar ve dolayısıyla PEM şekillenebilir.

Bira fabrikası artıkları, melas, mısır gluteni gibi artıklar fazla verilirse veya hayvanların içtikleri suda bulunan sülfürün miktarı yüksek olup bilinmiyorsa böyle vakalarla karşılaşılabilir.

Çeşitli sebeplerden beyne ulaşan mikroplar sinirsel belirtilerle ortaya çıkan meningoencephalitis veya irinli meningoencephalitise sebep olurlar. Bu bakteriler arasında Trueperella pyogenes, Proteus mirabilis, E. coli sayılabilir. Fırsatçı bakteriler de devreye girebilir.

Baş bölgesindeki yaralar, boynuz kesmeden sonraki komplikasyonlar, kulak yangısı, diş kırılması, sinüzit daha sonra beyin ve beyin zarı yangısına (meningoencephalitis) yol açabilir. Klostridyum enfeksiyonlarından dolayı tetanoz ve botulismus hastalıkları da sinirsel belirtilerle seyrederler.

Parazitik protozoa etkenlerinden toxoplasma, Neospora da sinirsel belirtilere yol açarlar. Hipoderma da (nokra etkeni) larva göçü esnasında beyin ve omurilikte hasar yapar. Kan parazitlerinden babesianın sebep olduğu Babesiosis’te sinirsel belirtiler görülebilir.

Üre zehirlenmelerinde, böbrek fonksiyonu bozukluklarında sinirsel belirtiler söz konusudur. Karaciğer hastalıkları, karaciğer fonksiyonlarını bozan bitkilerle zehirlenme ‘’hepatik encephalomalacia‘’ adı verilen beyin bozukluğuna yol açar. Viral etkenlerden meydana gelen beyin hasarları arasında sığırların öldürücü nezlesi (Koriza, BMCF = Bovine Malignant Catarrhal Fever) hastalığını ve Bovine Herpesvirus 5 tarafından oluşturulan Encephalitis’i sayabiliriz.  BHV5 (BoHV5) virüsü sığırlarda solunum ve üreme sisteminde IBR hastalığına sebep olan Bovine Herpesvirus 1 BHV1 (BoHV1) ile akrabadır.

Metabolik hastalıklar da sinirsel belirtilerle birlikte görülürler. Örneğin; Ketosis, doğum felci (süt humması), çayır tetanisi (hipomagnesemi).

Akut laktik asidoz, hızlı sindirilen yüksek proteinli yemler sinirsel sorunlar yaratabilir. Kurşun zehirlenmesi sinirsel sorunlar yaratan hastalıklardan biridir.

Ergotizm (çavdar mahmuzu zehirlenmesi) kimi otlara veya tahıllara yerleşen mantarların yol açtığı, yavru atma ve başka belirtilerle ortaya çıkan bir hastalık olup, sinirsel belirtilere de yol açar.

SBE (sporadik bovine encephalitis) Chlamidia pecorum enfeksiyonudur. Çoğunlukla buzağılarda görülmekle birlikte, akılda tutulması gereken bir sorundur.

Görüldüğü gibi ineklerde sinirsel bozukluklar söz konusu olduğunda birçok hastalık akla gelebilir. Diğer belirtilerle birlikte değerlendirmek doğru teşhis için şarttır. Sadece sinirsel belirtilerle karar vermemek, diğer belirtileri de göz önüne almak gerekir.

Laboratuvar tetkiklerinden yararlanarak doğru teşhis konulursa tedavi şansı artar. O sebeple sinirsel bozukluklara geniş çerçeveden bakmak başlıca koşuldur.

Su tahlili yapılması, hatta işletme kurulurken bu konunun ihmal edilmemesi koruyucu hekimlik için çok önemlidir.

Aşıların ihmal edilmeden eksiksiz yapılması, bozuk silajdan uzak durulması akla gelen doğru koruyucu hekimlik uygulamalarıdır.

 
Etiketler: İNEKLERDE, SİNİRSEL, BOZUKLUKLAR,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
24 Şubat 2020
ÇİFTLİK HAYVANLARINDA İÇ PARAZİTLERLE MÜCADELE
19 Okunma.
17 Şubat 2020
KUZULARDA BAKIR EKSİKLİĞİ
52 Okunma.
27 Ocak 2020
İŞKEMBEDEKİ YABANCI CİSİMLER
74 Okunma.
20 Ocak 2020
UZUN SÜRELİ ANTİBİYOTİK KULLANIMI
71 Okunma.
23 Aralık 2019
KUZULAR ÖLMESİN
501 Okunma.
16 Aralık 2019
TÜRKİYE’DE HAYVANCILIĞIN SON 40 YILI
107 Okunma.
18 Kasım 2019
SÜT SIĞIRCILIĞI İŞLETMELERİNDE HAYVAN REFAHI
95 Okunma.
04 Kasım 2019
KOYUNLARDA FLUSHİNG
221 Okunma.
31 Ekim 2019
GÜNEŞ IŞIĞINA DUYARLILIK
117 Okunma.
22 Ekim 2019
BUZAĞILAR RİSK ALTINDA
180 Okunma.
02 Ekim 2019
BİYOGÜVENLİK
207 Okunma.
25 Eylül 2019
4H
190 Okunma.
02 Eylül 2019
BOĞA SEKTÖRÜNDE YENİ GENETİK İNDEKSLER:
231 Okunma.
19 Ağustos 2019
SARIYA BOYANMIŞ BUZAĞILAR
252 Okunma.
05 Ağustos 2019
KOYUN-KEÇİ VEBASI
302 Okunma.
22 Temmuz 2019
CAE
301 Okunma.
18 Temmuz 2019
CILIZ KUZULAR
283 Okunma.
02 Temmuz 2019
SÜT TAŞI
424 Okunma.
25 Haziran 2019
ISLAK AĞIZLI KUZULAR
844 Okunma.
17 Haziran 2019
BEYAZ KARACİĞER
380 Okunma.
31 Mayıs 2019
İNEKLERİN MEMELERİNDE YARA
627 Okunma.
27 Mayıs 2019
BUZAĞILARDA GÖBEK ŞİŞLİĞİ
291 Okunma.
23 Mayıs 2019
MASTİTİS VE İNSAN
359 Okunma.
13 Mayıs 2019
KEÇİLERDE MASTİTİS
1139 Okunma.
29 Nisan 2019
İNEKLER ZAYIFLARSA
841 Okunma.
22 Nisan 2019
ÜLKEMİZDEKİ ETÇİ KOYUN IRKLARI
1498 Okunma.
15 Nisan 2019
ETÇİ KOYUN IRKLARI
3193 Okunma.
08 Nisan 2019
KEÇİLER ZAYIFLIYORSA
375 Okunma.
01 Nisan 2019
AĞIZ SÜTÜ
467 Okunma.
18 Mart 2019
KOYUN VE KUZULARDA SİNİRSEL HASTALIKLAR
1504 Okunma.
11 Mart 2019
KOYUNLAR NEDEN DÜŞÜK YAPAR
1084 Okunma.
26 Şubat 2019
HAYVANCILIKTA PROFESYONELLİK
529 Okunma.
21 Şubat 2019
KURALLARA UYMALIYIZ
404 Okunma.
11 Şubat 2019
KUZULARDA TOPALLIK
585 Okunma.
04 Şubat 2019
KOYUNLARDA TOPALLIK
858 Okunma.
30 Ocak 2019
HAYVANLARDA TOKSOPLAZMOZ
689 Okunma.
17 Ocak 2019
BUZAĞILARDA SU ZEHİRLENMESİ
641 Okunma.
07 Ocak 2019
ODUN DİL, YUMRU ÇENE
1906 Okunma.
28 Aralık 2018
İneklerde Böbrek Yangısı
1162 Okunma.
Haber Yazılımı