Yazı Detayı
27 Ocak 2020 - Pazartesi 15:06 Bu yazı 77 kez okundu
 
İŞKEMBEDEKİ YABANCI CİSİMLER
Tahir Yavuz
 
 

İşkembe diyoruz, ama aslına bakarsak işkembe denilen bölüm geviş getiren hayvanların üç ön midesinden biridir. Hatta genel olarak gerçek mide yani abomasum da içine katılarak, tümüne işkembe denilmektedir.

İşkembe (rumen), börkenek (retikulum), kırkbayır (omasum), ve şirden (abomasum) geviş getiren hayvanların özel mideleridir. Geviş getirenlerden sığırlar gayet hızla yem tüketirler. Sonra yuttukları gıdaları tekrar ağızlarına getirerek çiğnerler, yani geviş alırlar. Hızla, telaşla yem yedikleri ve dilleriyle aldıkları gıdaları dikkatsizce yuttukları için işkembeye yabancı cisimler de girmiş olabilir. Demek ki konu buradan başlıyor. Madem inekler dikkatsiz, bu durumda biz dikkatli olacağız.

İnekler yanlışlıkla 2 çeşit yabancı cismi bilmeden alabilirler. Yumuşak yabancı cisimler, örneğin; naylon poşetler, çuvallar veya sert ve batıcı yabancı cisimler, örneğin; tel, çivi, iğne, kadın tokası gibi. Ayrıca inekler sert ama batmayan yabancı cisimler de yutabilirler.

İşkembenin dört bölümünden biri, bilindiği gibi, bal peteği gibi olan kısımdır (börkenek=retikulum). En ilginç olanı ise bu kısmın kalbe komşu olmasıdır. Arada sadece bir karın zarı (periton) vardır. Ağızdan alınan sert ve batıcı yabancı cisim, yani iğne, tel, çivi vs. bu bölüme düşer ve bal peteği gibi olan dokular arasına sıkışır. Zamanla, hareket ederek önce petek dokuya, daha sonra karın zarına batar.

İlk battığında ani bir iştahsızlık ortaya çıkar. Bu esnada kısa süreli bir rahatsızlık yaşansa da, genellikle bu dönem atlanır. Batıcı yabancı cisim karın zarına battığında ani iştahsızlık, özellikle de inleme kendini gösterir. Bunun teşhisi için özel bir muayene metodu vardır. Hatta metal dedektörü de kullanılır.

Ama metal dedektörü tek başına teşhis yöntemi değildir. Çünkü yabancı cismin batıp batmadığı özel muayene yöntemleriyle anlaşılabilir.

Hayvanın aniden iştahının kesilmesi, yatıp kalkarken inlemesi, işkembe hareketlerinin durması bizi bu durum ile ilgili şüpheye yönlendirir. Ayrıntılı bir muayene ile yabancı cismin battığı teşhis edilirse bu safhada ‘’rumenotomi’’ operasyonu yapılarak, yani sol taraftan karın boşluğuna ve işkembeye ameliyatla girilerek batan yabancı cisim bulunur, çıkarılır, karın boşluğu dikişlerle kapatılır. Bir tedavi sürecinden sonra hayvan sağlığına kavuşur. Şimdi ise bir dişi dana düve olunca, 12 aylığını tamamlayınca, mıknatıs yutturuluyor. Metal bir yabancı cisim börkeneğe düşerse mıknatıs onu tutuyor. Batmasına engel oluyor. Yaşam boyu bu mıknatıs orada kalıyor. Önemli bir ‘’koruyucu hekimlik’’ hizmeti yapmış oluyoruz.

Bunun dışındaki yabancı cisimler daha da tehlikeli. İnekler naylon poşet, çuval, hortum, ip, urgan vb. maddeleri de yutarlar. Bunlar batmaz, metal dedektörü ile keşfedilemez, ama bir gün önemli bir pasajı, özellikle de kırkbayırı tıkayabilirler. Teşhisi de zordur. Tedavisi de çoğunlukla mümkün olmaz.

Koruyucu Hekimlik:

Batıcı yabancı cisimler için koruyucu hekimlik olarak, yukarıda söylediğimiz gibi, mıknatıs yutturulur. Mıknatıs bir tedavi aracı değildir. Yaşı dolan danalara yutturulması gerekir. Mıknatıs batmamış metal yabancı cisimleri tutar. Ancak batmış metal cisimleri söküp alamaz. Çünkü vücut, batan cisimlerin etrafını örerek kendini korumaya çalıştığından, batmış cismi elle tutup sökmek bile zordur. Mıknatısın ise batmış yabancı cismi söküp almak gibi bir marifeti yoktur. Mıknatıs yutturma konusunda gecikme veya ihmal olmamalıdır.

Eğer yabancı cisim batmış, ileriye yürümüş, karın zarına ve daha ileri gidip kalp zarına da batmış ise ve o zamana kadar teşhis, tedavi yapılamamış ise ineğin boyun damarı (Vena Jugularis) hortum gibi şişer. İşte o zaman inek kesime gider.

Her şey baştan düşünülmeli, sırası gelen koruyucu hekimlik uygulaması zamanında yapılmalıdır.

Batmayan ama tıkayan yabancı cisimler için bizim dikkatimiz ve alacağımız önlemler ön plandadır. İneklerin otladıkları çayır ve meradaki naylonlar başımıza dert açabilirler.

İneklerin parazit mücadeleleri düzenli yapılmalıdır. Pika, yani gıda olmayan yabancı cisimlerin inekler tarafından yenmesi sonucu ortaya çıkabilecek problemler için protein, enerji, mineral ve vitaminlerin rasyonda tam olarak bulunması şarttır. Bu hataların her şey olup bittikten sonra çözülmeye çalışılması hiçbir yarar sağlamaz. Yapılması gerekenler usulüne göre baştan düşünülmelidir. Sonradan verilen vitamin-mineral katkılarının çözüme yönelik yararı olmaz, sadece boşa masraf edilmiş olur.

Görüldüğü gibi her şeyin koruyucu hekimliği vardır. Sürü yönetiminin temel ilkelerinden biri olan ‘’iyi gözlem’’ ise her zaman gereklidir

 
Etiketler: İŞKEMBEDEKİ, YABANCI, CİSİMLER,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
24 Şubat 2020
ÇİFTLİK HAYVANLARINDA İÇ PARAZİTLERLE MÜCADELE
21 Okunma.
17 Şubat 2020
KUZULARDA BAKIR EKSİKLİĞİ
54 Okunma.
20 Ocak 2020
UZUN SÜRELİ ANTİBİYOTİK KULLANIMI
72 Okunma.
23 Aralık 2019
KUZULAR ÖLMESİN
501 Okunma.
16 Aralık 2019
TÜRKİYE’DE HAYVANCILIĞIN SON 40 YILI
108 Okunma.
18 Kasım 2019
SÜT SIĞIRCILIĞI İŞLETMELERİNDE HAYVAN REFAHI
95 Okunma.
04 Kasım 2019
KOYUNLARDA FLUSHİNG
223 Okunma.
31 Ekim 2019
GÜNEŞ IŞIĞINA DUYARLILIK
120 Okunma.
22 Ekim 2019
BUZAĞILAR RİSK ALTINDA
181 Okunma.
02 Ekim 2019
BİYOGÜVENLİK
211 Okunma.
25 Eylül 2019
4H
191 Okunma.
02 Eylül 2019
BOĞA SEKTÖRÜNDE YENİ GENETİK İNDEKSLER:
232 Okunma.
19 Ağustos 2019
SARIYA BOYANMIŞ BUZAĞILAR
253 Okunma.
05 Ağustos 2019
KOYUN-KEÇİ VEBASI
304 Okunma.
22 Temmuz 2019
CAE
301 Okunma.
18 Temmuz 2019
CILIZ KUZULAR
288 Okunma.
02 Temmuz 2019
SÜT TAŞI
427 Okunma.
25 Haziran 2019
ISLAK AĞIZLI KUZULAR
849 Okunma.
17 Haziran 2019
BEYAZ KARACİĞER
381 Okunma.
10 Haziran 2019
İNEKLERDE SİNİRSEL BOZUKLUKLAR
752 Okunma.
31 Mayıs 2019
İNEKLERİN MEMELERİNDE YARA
632 Okunma.
27 Mayıs 2019
BUZAĞILARDA GÖBEK ŞİŞLİĞİ
292 Okunma.
23 Mayıs 2019
MASTİTİS VE İNSAN
367 Okunma.
13 Mayıs 2019
KEÇİLERDE MASTİTİS
1142 Okunma.
29 Nisan 2019
İNEKLER ZAYIFLARSA
847 Okunma.
22 Nisan 2019
ÜLKEMİZDEKİ ETÇİ KOYUN IRKLARI
1498 Okunma.
15 Nisan 2019
ETÇİ KOYUN IRKLARI
3199 Okunma.
08 Nisan 2019
KEÇİLER ZAYIFLIYORSA
377 Okunma.
01 Nisan 2019
AĞIZ SÜTÜ
468 Okunma.
18 Mart 2019
KOYUN VE KUZULARDA SİNİRSEL HASTALIKLAR
1510 Okunma.
11 Mart 2019
KOYUNLAR NEDEN DÜŞÜK YAPAR
1089 Okunma.
26 Şubat 2019
HAYVANCILIKTA PROFESYONELLİK
531 Okunma.
21 Şubat 2019
KURALLARA UYMALIYIZ
405 Okunma.
11 Şubat 2019
KUZULARDA TOPALLIK
589 Okunma.
04 Şubat 2019
KOYUNLARDA TOPALLIK
860 Okunma.
30 Ocak 2019
HAYVANLARDA TOKSOPLAZMOZ
690 Okunma.
17 Ocak 2019
BUZAĞILARDA SU ZEHİRLENMESİ
646 Okunma.
07 Ocak 2019
ODUN DİL, YUMRU ÇENE
1912 Okunma.
28 Aralık 2018
İneklerde Böbrek Yangısı
1166 Okunma.
Haber Yazılımı