Yazı Detayı
31 Ekim 2019 - Perşembe 09:34 Bu yazı 121 kez okundu
 
GÜNEŞ IŞIĞINA DUYARLILIK
Tahir Yavuz
 
 

Çiftlik hayvanlarında, sığır, koyun, keçi ve atlarda deriyi güneş ışınlarına karşı duyarlı hale getiren etmenlerin etkisiyle deride oluşan sorunlara ‘’fotosensitizasyon’’ adı verilir.

Deriyi güneşin ultraviyole (UV) ışınlarına duyarlı hale getiren etmenler 2 başlık altında incelenebilir. Birincisi fotodinamik bileşenler, ikincisi karaciğer yıkımlanması.

Fotodinamik, yani deride güneş ışınlarına karşı aşırı duyarlılığa sebep olan, bileşenler hiperisin, fagopirin ve furanokumarin’dir. Bu bileşenleri içeren bitkiler hayvanlar tarafından yenilirse, otladıkları çayır, meralarda bu otlardan bazıları varsa fotosensitizasyon şekillenir. En önemli belirtiler gözde, yüzde, burunda, memede ortaya çıkar. Derinin beyaz tüylü veya tüysüz bölgeleri daha çabuk etkilenir.

Gözde kızarma, bulutlanma, deride kızarıklık, soyulma, ülserleşme ve yaralar oluşur. Ayaklarda, deri ile tırnak dokusunun birleştiği bölgede yangı oluşursa topallık da bu belirtilere eşlik eder.

Fotosensitizasyona sebep olan diğer yapıcı etken karaciğer yıkımlanması sonucunda ortaya çıkar. Karaciğeri yıkımlayan otlar ve aşırı miktarda Karaciğer Kelebeği dolaylı olarak güneş ışığına duyarlılık meydana getirir.

Fotosensitizasyon güneşte uzun süre kalmaya bağlı olarak ortaya çıkan güneş yanığı değildir. Güneş yanığı ile bu sorunun ilgisi yoktur. Fotosensitizasyonda hayvanın uzun süre güneşte kalması gerekmez. Duyarlılık yaratan etmenler mevcutsa problem derhal ortaya çıkar. Hayvanlarda huzursuzluk, kuyruk şaklatma uzaktan görülerek şüphe uyandıracak ilk belirtilerdir.

Karaciğer yıkımlanmasına bağlı olarak gelişen duyarlılıkta ayrıca sarılık (ikterus) görülebilir.

Koyunlarda Fotosensitizasyon yüz egzaması şeklinde görülür. Böyle durumlarda koyunların başı şişer. Yüzde, kulaklarda kızarıklık, ödem oluşur. Kulaklar ödemle birlikte ağırlaşıp, aşağıya doğru sarkar.

Fotosensitizasyona sebep olabilecek otları sayarsak; tarak yoncası, demir dikeni, sarı kantaron, ağaç minesi, çayır minesi, akrep otu, kırkbatıran, turnagagası, kuzukulağı, süpürge otu, düğün çiçeği, tarla akçiçeği, yabani hardal, dantel çiçeği, maydanoz, karabuğday gibi bitkiler akla gelir.

Ayrıca yaprak biti bulaşmış otların yenmesi, uğur böceği (Lady birds = gelin böceği, yedi noktalı gelin böceği) larvalarının bulaştığı otların hayvanlar tarafından tüketilmesi, Pithomyces chartarum adı verilen mantar ile enfekte olmuş süt otunun (Ryegrass) hayvanlar tarafından yenmesi fotosensitizasyona yol açar. Küflü saman, küflü otlar fotosensitizasyon yönünden risklidir.

Fotosensitizasyon çoğunlukla klinik belirtiler ile teşhis edilir. Koyunların Dermatophilosis (dermo) hastalığı ile, koyunlardaki Ektima ile, Mavi Dil ve Şap hastalığıyla, koyun çiçeğiyle karıştırılabilir. Diğer belirtiler göz önüne alındığında fotosensitizasyon ile bu hastalıklar arasında ayırıcı tanıya gidilir.

Kesin teşhis laboratuvar tetkikleriyle olur. Enzim taramaları ve porfirin seviyesinin belirlenmesi ile klinik teşhis doğrulanabilir.

Tedavi:

Tedavide yapılması gereken ilk iş hayvanların güneşten uzaklaştırılmasıdır.

Hastalık ağrılıdır. Dolayısıyla tedavide ağrı kesiciler ve yangı gidericiler kullanılır. Kortizon içeren ilaçlar kullanılabilir. Yaralara bilinen ‘’Yara tedavisi’’ uygulanır.

En önemli konu ‘’koruma’ ’dır.

Yukarıda adı geçen fotodinamik maddeleri içeren otlardan ve diğer etmenlerden, küflü saman ve yoncadan uzak durulması şarttır. Yemlere çinko katılmasının hastalığın şiddetinin ve sıklığın azaltılması bakımından yararlı olduğu bildirilmektedir.

Karaciğer kelebekleri yönünden sistemli bir biçimde mücadele yapılması gerekir.

 
Etiketler: GÜNEŞ, IŞIĞINA, DUYARLILIK,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
24 Şubat 2020
ÇİFTLİK HAYVANLARINDA İÇ PARAZİTLERLE MÜCADELE
22 Okunma.
17 Şubat 2020
KUZULARDA BAKIR EKSİKLİĞİ
55 Okunma.
27 Ocak 2020
İŞKEMBEDEKİ YABANCI CİSİMLER
77 Okunma.
20 Ocak 2020
UZUN SÜRELİ ANTİBİYOTİK KULLANIMI
72 Okunma.
23 Aralık 2019
KUZULAR ÖLMESİN
501 Okunma.
16 Aralık 2019
TÜRKİYE’DE HAYVANCILIĞIN SON 40 YILI
109 Okunma.
18 Kasım 2019
SÜT SIĞIRCILIĞI İŞLETMELERİNDE HAYVAN REFAHI
95 Okunma.
04 Kasım 2019
KOYUNLARDA FLUSHİNG
223 Okunma.
22 Ekim 2019
BUZAĞILAR RİSK ALTINDA
181 Okunma.
02 Ekim 2019
BİYOGÜVENLİK
211 Okunma.
25 Eylül 2019
4H
191 Okunma.
02 Eylül 2019
BOĞA SEKTÖRÜNDE YENİ GENETİK İNDEKSLER:
232 Okunma.
19 Ağustos 2019
SARIYA BOYANMIŞ BUZAĞILAR
253 Okunma.
05 Ağustos 2019
KOYUN-KEÇİ VEBASI
304 Okunma.
22 Temmuz 2019
CAE
301 Okunma.
18 Temmuz 2019
CILIZ KUZULAR
288 Okunma.
02 Temmuz 2019
SÜT TAŞI
427 Okunma.
25 Haziran 2019
ISLAK AĞIZLI KUZULAR
849 Okunma.
17 Haziran 2019
BEYAZ KARACİĞER
381 Okunma.
10 Haziran 2019
İNEKLERDE SİNİRSEL BOZUKLUKLAR
752 Okunma.
31 Mayıs 2019
İNEKLERİN MEMELERİNDE YARA
632 Okunma.
27 Mayıs 2019
BUZAĞILARDA GÖBEK ŞİŞLİĞİ
292 Okunma.
23 Mayıs 2019
MASTİTİS VE İNSAN
367 Okunma.
13 Mayıs 2019
KEÇİLERDE MASTİTİS
1142 Okunma.
29 Nisan 2019
İNEKLER ZAYIFLARSA
847 Okunma.
22 Nisan 2019
ÜLKEMİZDEKİ ETÇİ KOYUN IRKLARI
1498 Okunma.
15 Nisan 2019
ETÇİ KOYUN IRKLARI
3201 Okunma.
08 Nisan 2019
KEÇİLER ZAYIFLIYORSA
377 Okunma.
01 Nisan 2019
AĞIZ SÜTÜ
468 Okunma.
18 Mart 2019
KOYUN VE KUZULARDA SİNİRSEL HASTALIKLAR
1510 Okunma.
11 Mart 2019
KOYUNLAR NEDEN DÜŞÜK YAPAR
1089 Okunma.
26 Şubat 2019
HAYVANCILIKTA PROFESYONELLİK
531 Okunma.
21 Şubat 2019
KURALLARA UYMALIYIZ
405 Okunma.
11 Şubat 2019
KUZULARDA TOPALLIK
589 Okunma.
04 Şubat 2019
KOYUNLARDA TOPALLIK
860 Okunma.
30 Ocak 2019
HAYVANLARDA TOKSOPLAZMOZ
690 Okunma.
17 Ocak 2019
BUZAĞILARDA SU ZEHİRLENMESİ
646 Okunma.
07 Ocak 2019
ODUN DİL, YUMRU ÇENE
1914 Okunma.
28 Aralık 2018
İneklerde Böbrek Yangısı
1166 Okunma.
Haber Yazılımı